NassauNieuws

december 2021

Nassaustad in wintertooi!

Echt veel sneeuw hebben we de laatste jaren in de Bredase binnenstad weinig gezien. Nee, neem dan die winters van vroeger: sneeuwballengevechten, sleetje rijden, stoep sneeuwvrij maken en sterren op de ramen. De Nassaus zullen het allemaal hebben meegemaakt, maar daar is verder niet veel over bekend. Om toch een indruk te hebben hoe Breda er in vroeger tijden ‘s winters bij lag, is te zien op een winters tafereel van Jan Strube.

In de stijl van Anton Pieck zien we hierboven de Havermarkt met links De Arend en in het midden café De Vrachtwagen met op de achtergrond de Onze Lieve Vrouwe Kerk.

Jan Strube was van oorsprong geen Bredanaar, want hij werd op 20 september 1892 in Amsterdam geboren. Na zijn studie aan de Quellinusschool (tegenwoordig de Rietveld Academie), belandde hij in 1910 in Breda. In de jaren daarna wisselde Jan onze stad regelmatig met Amsterdam. Uiteindelijk vestigt hij zich met zijn gezin in 1929 definitief in de nabije omgeving van Breda, in Lies.

Kort daarna ontmoette hij andere bekende Bredase kunstenaars als Gerrit de Morée, Dio Rovers en Paul Windhausen met wie hij de Bredase Kunstkring oprichtte. Deze vormde de basis van de latere kunstacademie St. Joost.

Bij winters weer is zeker de passage Zuidpoort het bezoeken waard. Hier zijn twee muurschilderingen van Jan Strube te bewonderen, gemaakt in 1933. Na een zeer werkzaam leven overleed Jan op 9 november 1985, precies 530 jaar nadat Jan V van Nassau in Breda werd geboren als zoon van de Heer van Breda Jan IV van Nassau en zijn echtgenote Maria van Loon-Heinsberg.

Wij wensen iedereen...

…erg mooie feestdagen toe en voor 2022 een jaar vol gezondheid en mooie momenten om te genieten van onze sfeervolle en historierijke stad. 

De wandelroutes zijn ook in een winterse omgeving het wandelen waard.

Bestuur Stichting Breda Nassaustad

 

Geen kerst zonder Maria

In de Grote of Onze Lieve Vrouwe Kerk bevindt zich het praalgraf dat Jan IV van Nassau rond 1475 liet bouwen ter nagedachtenis aan zijn vader graaf Engelbrecht I. Op dit rijkversierde monument staan behalve Engelbrecht I ook zijn vrouw Johanna van Polanen afgebeeld. Natuurlijk mag Jan zelf niet ontbreken, samen met zijn vrouw Maria van Loon-Heinsberg.

In het midden van de beeldengroep staat Maria met het kindje Jezus op haar arm. Dit is echter een 19e eeuwse replica van het oorspronkelijke beeld. Het verhaal wil dat dit in 1624 uit de kerk is verwijderd. Hoewel het beeldhouwwerk de beeldenstorm in 1566 had overleefd, was het daarna toch zijn bestaan niet zeker. Inmiddels was Breda wederom in Staatse handen. De vrouw van predikant Boxhorn drong erop aan om het Mariabeeld van het monument te halen. Het zou zo maar eens aanleiding kunnen geven tot afgoderij door rooms-katholieke kerkbezoekers. Dat zou dan weer de woede van God opwekken en bestraft kunnen worden met een Spaans beleg van de stad.

Blijkbaar heeft de daad van mevrouw Van Boxhorn weinig succes gehad, want enkele maanden later lag Spinola met zijn leger al rondom Breda. Het Mariabeeld is echter nooit meer teruggevonden en later bij restauratiewerkzaamheden vervangen door een ‘nieuw’ exemplaar.

 

Grote belangstelling voor de Nassaulezing

Donderdag 30 september jl. zat de Waalse Kerk na lange tijd weer eens ouderwets vol om historica en schrijfster Valentine Wikaart te horen vertellen over de Sint Elisabethsvloed van 600 jaar geleden. Op onze website staat hiervan een kort verslag te lezen.

Deze editie van de Nassaulezing was tot in de puntjes voorbereid door Henk Mannaert, die met deze kroon op zijn werkzaamheden tevens afscheid nam als bestuurslid van Stichting Breda Nassaustad. Wij bedanken Henk voor zijn jarenlange enthousiaste inzet voor de Stichting.

 

oktober 2021

Het is kermis in de stad!

Al in de negentiende eeuw kende Breda twee kermissen: de voorjaars- of Pinksterkermis en de najaars- of Allerheiligenkermis. Doordat het er re­gelmatig ruw aan toe ging, wilden overheden de kermissen aan het begin van de twintigste eeuw afschaffen. Breda besloot alleen de najaarskermis te handhaven. Deze kermis werd iets naar voren geschoven van november naar oktober. 

De kermis zoals wij die kennen ziet er totaal anders uit dan in de tijd van het ontstaan van de kermis. Ooit was deze begonnen als jaarmarkt en hield nauw verband met kerkelijke aangelegenheden. De mis die op een wijdingsdag of naamdag van een heilige werd gehouden, werd kerke­misse genoemd. Volgens goed katholiek gebruik werd daarna de jaar­markt bezocht waarop bijzondere spullen te koop waren en waar volop gegeten en gedronken werd. Vermaak was er natuurlijk ook bij, zoals goo­chelaars, acrobaten en kwakzalvers.

De Nassaus houden wel van een beetje kermis

In Jaarboek 28 van De Oranjeboom vonden we deze anekdote: Prinses Wilhelmina, getrouwd met prins Willem V, verbleef in juni 1791 een tijdje in Bre­da. In een brief aan haar man vertelde ze over de kermis die ze had bezocht en was hier erg over te spreken. Wilhelmina had er verstand van, want ze had ervaring met de ver­maarde Haagse kermis die door de Oranje-Nassaus regelmatig werd bezocht. De stati­ge prinses zal overigens weinig belangstelling hebben getoond voor het amusement; haar aandacht zal waarschijnlijk uit zijn gegaan naar de uitstallingen van de ‘kramers’. Ze kocht daar zeker enkele horlogekettingen voor Willem V en zoon Willem Frederik. 

Op haar eerste echte Koninginnedag bracht koningin Beatrix met haar gezin in 1981 een bezoek aan Breda. Op dat moment was er geen kermis, maar speciaal voor de koninklijke festiviteiten waren er enkele attracties geplaatst. Vooral de jonge prinsen gingen helemaal uit hun dak met prins Claus aan hun zijde. 

Verschillende locaties

Ooit begonnen op de Grote Markt, breidde de kermis zich uit richting Halstraat, Oude Vest en tenslotte Kloosterplein. Naast kermisattracties was er in het begin ook ruimte voor kleine circussen. De attracties zelf werden in de loop der jaren steeds groter, zodat er vanaf 1964 werd uitgeweken naar het ruime Chasséveld. Nu er plannen in de maak zijn over een nieuwe invulling van dit terrein, is de vraag waar de kermis in de toekomst zal staan. 

Misschien wel weer terug richting Grote Markt en omgeving. Sinds 2016 wordt met succes in het voorjaar een zogenaamde familiekermis gehouden met kleinschalige attracties.

Kermisweer

Bredanaars spreken nog wel eens over kermisweer: guur, regenachtig en koud. Het kwam regelmatig voor dat een mooie nazomer werd opge­volgd door echt herfstweer tijdens de kermisdagen. Tja, dan smaken de oliebollen en poffertjes natuurlijk extra goed!

Wat nou Nassau?!

Het stoffige karakter dat geschiedenis jarenlang had, is al enige tijd verdwenen. Op tv zijn er steeds vaker allerlei programma’s te zien die de kijkers mee terug nemen in de tijd. Op internet kunnen liefhebbers heel veel informa­tie vinden, hoewel niet alle feiten daar ook historisch kloppen. Nog vrolijker worden we van het feit dat steeds meer jongeren zich interesseren in de geschiedenis.

Breda Nassaustad wil de jeugd natuurlijk erg graag betrekken bij het Bredase verleden en dan vooral de Nassaus in de schijnwerpers zetten. Al een paar keer zijn onze jongste medewerkers met camera en microfoon op pad gegaan om meer te weten te komen over die belangrijke familie. Wat nou Nassau?! Nou, vertel het ons maar! Inmiddels zijn er al twee filmpjes van cameraman Joris en presentatrice Sevgi te bewonderen via onze website. De eerste keer kregen zij ‘inside-information’ van een begijn­tje en bij de opnames van de tweede video hadden zij het geluk om René van Nassau tegen het lijf te lopen. Hou dat stel dus in de gaten, want ze zijn nog heel wat van plan! 

Om onze Bredase brakskes op de scholen kennis te laten maken met de stad en haar (Nassau)verleden, vind je als leerkracht een link naar de website van Historisch Breda. Daar zijn maar liefst tien gratis lessen te vinden die je zo kunt gebruiken in je klas. In een Bredaas Kwartierke worden de kinderen al heel wat wijzer. De oudere jonge­ren kunnen trouwens bij Historisch Breda terecht voor een cursus van drie avonden over de Bredase geschiede­nis.

augustus 2021

Nassau wandel- en fietsroutes

Sinds de lancering van onze wandel- en fietsroutes met de Nassaus als centraal thema, loopt en fietst het storm bij de locaties waar de papieren versies gratis te verkrijgen zijn. Maar ook het digitale gebruik kan op een enorme belangstelling rekenen!

Zoals eerder vermeld zijn deze routes het hele jaar door af te halen en te downloaden. Mocht je aan de hand van deze routes opmerkingen of tips hebben, dan willen wij dat graag weten. Voor een reactie kun je gebruik maken van het contactformulier op onze website.

 

700 jaar marktdag

Door alle coronaperikelen lijkt deze mijlpaal voor de wekelijkse marktdag in Breda een beetje vergeten te worden, maar deze 700-jarige heeft minstens recht om dit feestje toch in bescheidenheid te vieren. De ‘officiële geboorte’ van de weekmarkt is te danken aan een van de ‘voorlopers’ van de latere Nassaus.

Al vóór 1321 was er in Breda een weekmarkt. Deze werd op maandag gehouden en er waren daarvoor geen specia­ le rechtsregels. In 1321 verplaatste de Heer van Breda, Gerard van Rasseghem, de weekmarkt naar de dinsdag. Deze markt moest zich houden aan bepaalde regels.

Op de weekmarkt konden de handelaren van buiten de stad hun waren, voornamelijk op de Grote Markt, uitstallen. In de grote kramen en de kleine stalletjes was van alles te koop wat de plaatselijke ambachtslui niet konden ver­ schaffen, zoals bonen, erwten, meelspijzen, vruchten, honing en luxe goederen. Voordat de klok van de Onze Lieve Vrouwe Kerk tien uur had geslagen, mocht niet worden verkocht. Vanaf tien uur verdrongen op de Grote Markt en de Havermarkt de kooplustigen zich onder de kramen.

Een kleine informatietentoonstelling over 700 jaar marktdag in Breda is tot en met 4 september a.s.  en tijdens de Open Monumentendagen te bezoeken in de Waalse Kerk, waarmee de jarige toch nog in het zonnetje gezet wordt.

Nassaulezing

Een  datum  om  alvast  in  de  agenda  te  noteren  is  donderdag  30  september 2021. Na lange  tijd zal er  eindelijk  weer  een Nassaulezing  worden  gehouden, ditmaal door  historica  /  onderzoekster  Valentine  Wikaart.  Zij  neemt  de  toe­hoorders  600  jaar   terug  in  de  tijd  en  vertelt   over   de  tweede  St. Elisa­ bethsvloed,  de  betekenis  hierbij  van  de  Nassaus  en  de  gevolgen  ervan  voor Breda.  Op  deze  website  volgt  binnenkort  meer  informatie  over  kaartverkoop en daadwerkelijke doorgang i.v.m. mogelijke coronamaatregelen.

 

Van speelhuis tot... speelhuis

Op dit ogenblik is een groot deel van Nederland in vakantiestand gezet. Ondanks diverse beperkingen probeert jong en oud zich toch aangenaam te vermaken.
In de tijd van de Bredase Nassaus was er weinig sprake van vakan­tie, maar voor sommigen wel tijd voor vermaak. Zo liet prins Filips Willem van Oranje ten noorden van Breda een jachtslot bouwen. De stad was in 1618 in handen van het Staatse leger en op de Konij­nenberg was genoeg ruimte voor een zogenaamd Speelhuis. Het slot had een achthoekige vorm en was gesitueerd in het toenmali­ge Belcrumbos. Vanuit de stad met haar vestingwerken was het Speelhuis via een rechte toegangsweg te berei­ken. In 1824 stond het oude jachtslot er in deplorabele staat bij en werd het afgebroken. Alleen de toegangsweg, inmiddels omgedoopt tot Speelhuislaan, is er nog.

Begin jaren ’90 van de vorige eeuw werd het Valkenberg weer eens flink onder handen genomen. De hoofdpaden en vijvers van het stadspark in Engelse landschapsstijl bleven grotendeels gehand­haafd, maar verder werd het geheel een stuk luchtiger. Op de plaats van het rosarium verscheen het T-Huis met daarvoor een moderne zandbak met speeltoestellen en ter hoogte van de vroegere mu­ziekschelp werd voor de jeugd een… speelhuis geplaatst. Nota bene
in de voormalige paleistuin van de Nassaus!

juni 2021

Terugblik op Nassaudag 2021

Ondanks dat het qua weer geen mooie Pinksterdag was, heeft de wethouder van cultuur Marianne de Bie in de Waalse Kerk het startschot gegeven van deze digitale Nassaudag. Na het in ontvangst nemen van de papieren versies van de wandel- en fietstochten, trapte zij letterlijk en figuurlijk deze bijzondere editie af door vol enthousiasme de Nassau Monumentenroute te gaan lopen.

Het Vierkant van Maurits

Op vrijdag 4 juni is het precies 400 jaar geleden dat in opdracht van Maurits, prins van Oranje-Nassau en heer van Breda het naar hem vernoemde Vierkant in het Mastbos werd aangelegd. Dit deed hij door de goedkeuring te geven aan de opmeting en de kaart van landmeter Jacob Lips.

Het Vierkant vormt het hart van het Mastbos en bestaan uit lanen, paden en kades die nog altijd te belopen zijn. Maar wat was nou eigenlijk het doel ervan? Naast het in kaart brengen van het in kaart brengen van het Mastbos, moest er een omheind jachtgebied worden aangelegd met een oppervlakte van zo’n 173 ha.

 

Tijdens het beleg van Breda door de Spanjaarden is het Vierkant nogal beschadigd en ook weersinvloeden in latere jaren hebben het Vierkant geen goed gedaan.

Helaas is het Vierkant niet meer compleet. Een nieuwe doelstelling zou nu zijn om het Vierkant te herstellen en te voltooien in de omvang zoals die oorspronkelijk bedoeld was.

De fietsroutes Nassau ZO en Historie in ‘t groen en de wandelroute De grote Nassauloop raken het Vierkant van Maurits in het Mastbos.