NassauNieuws

december 2022

O dennenboom, o dennenboom... in het Mastbos!

Voor dennenbomen moet je in het Mastbos zijn. Niet om ze daar op een illegale manier om te zagen en ze in je huis te zetten in deze feestmaand, maar om de inmiddels verschillende soorten tijdens een wandeling te bewonderen. Dankzij graaf Hendrik III van Nassau is dat na 517 nog steeds mogelijk in het oudst aangelegde naaldbos van Nederland!

In 1505 besloot graaf Hendrik III om met zo’n twintig zakken zaad van de grove den uit Neurenberg een bos te laten aanleggen. De locatie was een heideveld met wat kleinere eikenbossen aan de zuidkant van de vesting Breda. De uitvoering was in handen van zijn rentmeester-generaal Hendrik Severijn Montens (1467-1548). De aanleg was ingegeven door verschillende redenen. De bomen waren nodig als houtleveranciers en het bos kon gebruikt worden om er te jagen, zodat de graaf en zijn edele gasten ter ontspanning achter het wild aan konden. De geschoten edelherten, wilde zwijnen, wolven en andere ‘lekkernijen’ werden daarna op het kasteel smakelijk verorberd.

De oorsprong van de naam Mastbos kan gevonden worden in de betekenis ‘bos van pijnbomen’, maar ook naar de lange rechte stammen van de bomen die onder andere voor de masten van boten werden gebruikt. Daarnaast werd het hout van de jonge bomen ook gebruikt voor de bouw van het Kasteel van Breda, want daar was in die jaren een grote bouwput. Hendrik III wilde het oude kasteel van de Van Polanens verbouwen tot een renaissancepaleis in Italiaanse stijl. En daar was heel veel hout voor nodig. Hout dat niet direct in Breda nodig was, werd doorverkocht aan de Spaanse vloot en de VOC. Het bos dat (nog) niet gekapt werd, diende als jachtterrein van de Nassaus.

Tot 1899 behoorde het Mastbos toe aan het koningshuis, waarna het overging naar het in dat jaar opgerichte Staatsbosbeheer. In de afgelopen vijf eeuwen is het Mastbos geteisterd door stormen, geplaagd door rupsen, geplunderd door soldaten, stropers en smokkelaars, doorkliefd door de A59 en geliefd door vele Bredanaars en toeristen. Het hele jaar door is een boswandeling de moeite waard: in de lente frisgroen, in de zomer verkoelend, in de herfst bontgekleurd en in de winter – met een beetje geluk – een kerstplaatje. Mocht je bang zijn om er te verdwalen, maak dan gebruik van onze wandel- en fietsroutes.

Het bestuur van Breda Nassaustad wenst iedereen Sfeervolle Feestdagen!

Verlaat de kou, vier Kerst in een warm Nassau!

Geen gedoe met een thermostaat die te laag staat, geen last van wintertenen en andere winterse ongemakken…ga lekker naar Nassau op de Bahama’s! Bahama’s? Hoe komt Nassau nou daar terecht?

In 1670 werd de stad op het hoofdeiland van de Bahama’s, New Providence, gesticht door Britse edellieden en noemden het Charles Town. De naam van het stadje en het fort verwees naar de Engelse koning Karel II. Er werden in die tijd verschillende oorlogen gevoerd en ook de Engelsen in Charles Town ontkwamen er niet aan. De Spanjaarden vielen de stad in 1684 aan en brandden het tot de grond toe af.

Goed elf jaar later werd de stad weer opgebouwd en de naam werd veranderd in Nassau. Inmiddels was stadhouder Willem III van Oranje-Nassau ook koning geworden van Engeland, Schotland en Ierland. Vandaar dat de heropgebouwde stad naar hem werd vernoemd.

Vanaf 1703 werd Nassau regelmatig aangevallen en overmeesterd door Spaanse en Franse troepen. Enige tijd is er zelfs geen wettig bestuur geweest en stond het bekend als een piratenrepubliek. In 1776 volgde een korte bezetting door de Amerikanen tijdens de Slag om Nassau, waarna in 1782 de Spanjaarden weer heer en meester werden. Enkele jaren later viel Nassau definitief weer in Britse handen. In 1964 kregen de Bahama’s zelfbestuur en in 1973 werden de Bahama’s onder leiding van de politicus Lynden Pindling onafhankelijk en werd het nieuwe land lid van het Gemenebest van Naties. Hier zijn 54 landen vrijwillig lid van en hebben koning Charles III als symbolisch staatshoofd.

Nassau is uitgegroeid de grootste stad van de Bahama’s met zo’n 275.000 inwoners. Tijdens de Kerst is het goed toeven in Nassau wat weer betreft: overdag tussen de 20 en 26 graden en ‘s nachts niet kouder dan een graad of 10. Met het vliegtuig is het ongeveer anderhalf uur reizen naar het vliegveld Lynden Pindling International Airport dat zich 16 km ten westen van Nassau bevindt.

Hopelijk bent u wel weer op 29 mei terug in Breda om de jaarlijkse Nassaudag mee te maken.  Het programma op deze Tweede Pinksterdag krijgt al aardig vorm. In het volgende NassauNieuws zullen we daarover meer kunnen berichten!

oktober 2022

Het sociale gevoel van de Nassaus

Momenteel kraakt het sociale zorgsysteem in ons land aan alle kanten. De (geestelijke) gezondheidszorg staat onder grote druk, de problemen in de jeugdopvang worden met de dag groter en als zelfs een instantie als Artsen zonder Grenzen hulp moet gaan bieden in Nederland, kun je je afvragen wat er in de afgelopen jaren allemaal mis is gegaan.

Ook in de tijd van de Bredase Nassaus was het wat dat betreft ook zeker geen rozengeur en maneschijn. Keizer Karel V zag dat de sociale zorg in zijn rijk tekort schoot. Zijn kamerheer en adviseur graaf Hendrik III van Nassau nam als heer van Breda daarop het besluit dat de sociale zorg niet langer een verantwoordelijkheid was van de kerkelijke, maar van de wereldlijke overheid moest worden. Ten aanzien van de armenzorg dienden alle kerkelijke instellingen ondergebracht te worden in de zogenaamde Aalmoezenierskamer of Aalmoezenie. In de Noordelijke Nederlanden liep hij daarmee voorop, want Breda was de eerste (en enige) stad waarin dit plan geëffectueerd werd.

Sinds de machtswisseling door de turfschiplist van prins Maurits van Oranje-Nassau hadden de gereformeerden het voor het zeggen in Breda. Aanvankelijk werden weeskinderen ondergebracht in pleeggezinnen, zo nodig op kosten van de Aalmoezenie. Maar in 1602 kwam dominee Henricus Boxhorn met het plan om een weeshuis voor kinderen van burgers van de stad Breda op te richten. Opvang van gereformeerde kinderen in katholieke pleeggezinnen vond hij maar niks. Prins Maurits en het stadsbestuur gaven toestemming tot oprichting van het weeshuis.

Hoewel zij geen voorstanders waren van het oprichten van kerkelijke instellingen van liefdadigheid en de manier waarop Boxhorn Breda tot een protestantse stad probeerde te maken, zagen zij de praktische voordelen van het plan. Omdat de Aalmoezenie in financiële problemen was gekomen door het grote aantal wezen dat voortkwam uit de perioden van oorlog, zou een particuliere instelling die zich zou toeleggen op de wezenzorg een welkome ontlasting zijn voor de stedelijke armenkas.

Op 15 mei 1606 kon het ‘ Arme Weyshuys der kercken ende der stadt van Breda’, ofwel het burgerweeshuis worden opgericht. Het stadsbestuur stelde het voormalige klooster van de Zwarte Zusters aan het huidige Kloosterplein (gele ster op kaartje) als huisvesting ter beschikking.

De weeskinderen waren herkenbaar aan hun kleding: bruin met blauw en een rood-wit gestreept ‘bragoentje’, het Bredaas herkenningsteken op de mouw.

Het Armkinderhuis, dat eveneens een gereformeerd karakter had en bestemd was voor kinderen die niet aan de criteria van het Gereformeerde Burgerweeshuis voldeden, werd in 1639 onder beschermheerschap van prins Frederik Hendrik van Oranje-Nassau aan de Oude Vest geopend.

Het herkenningsteken van het Armkinderhuis bestond uit een oranje N, als teken van de bijzondere steun die ze genoten van het huis Oranje-Nassau.

In 1805 werd het Rooms Katholieke Weeshuis opgericht en bevond zich in eerste instantie in Huis Assendelft in de Nieuwstraat. In 1849 werd het verplaatst naar Huis Ocrum in de St. Janstraat. In 1887-1888 werd het pand grondig verbouwd. Voor de oprichting van dit weeshuis werd in 1792 door prins Willem V van Oranje-Nassau octrooi verleend.

In Nederland is sinds 1959 geen functioneel weeshuis meer aanwezig. Npokennis.nl vertelt daarover: “Er vindt ook een mentaliteitsverandering plaats. Het is minder gebruikelijk om weeskinderen in een tehuis te plaatsen. Familieleden nemen de kinderen vaker in huis wanneer een ouder overlijdt. En Jeugdzorg plaatst kinderen van wie de ouderlijke opvoeding tekort schiet in pleeggezinnen.”

Jeugdzorg, een instantie van de ‘wereldlijke overheid’, heeft anno 2022 onze ‘zorg’ had nodig.

Amalia betrokken bij het onderwijs in Breda

Naar aanleiding van een expositie in Museum Prinsenhof in Delft over Amalia van Solms stond er half september een groot artikel in BN De Stem. Amalia was de echtgenote van stadhouder Frederik Hendrik over wie we in het vorige artikel een en ander hebben kunnen lezen.

Deze Amalia stond achter het plan van haar man om in Breda een zogenaamde Illustere School te stichten. De locatie van deze school was het inmiddels door de norbertinessen verlaten klooster Sint Catharinadal. Na de Tachtigjarige Oorlog was het voor de Staatsen (en dus ook de Nassaus) van belang om in het zuiden van Nederland de overgang te bevorderen van katholiek naar protestant. Hier bood het onderwijs natuurlijk een prima gelegenheid toe. De Illustere School, ‘beroemd en van uitstekend onderwijs’, was een opleiding tot onder andere predikant, ambtenaar en militair. De studenten konden hier overigens geen academische titels behalen.

Op zondag 16 september 1646 werd de school door Frederik Hendrik geopend, in het bijzijn van zijn vrouw Amalia van Solms. Ondanks dat er lesgegeven werd door vooraanstaande leraren als Constantijn Huygens, Antonius Hulsius en Albertus Kuperus, hielden de lessen in 1663 op bij gebrek aan belangstelling. Uiteindelijk sloot de opleiding in 1669 de deur definitief.

augustus 2022

Ter lering ende vermaeck

Dat de Nassaus een belangrijke rol speelden in Breda is inmiddels  redelijk bekend. Hun vermogen werd onder andere ingezet voor moderne vestingwerken, een prachtig paleis, economische ontwikkeling en – zeker ten tijde van Mencia de Mendoza – voor kunst en cultuur.

Tegen het einde van de Tachtigjarige Oorlog waren de katholieke Spanjaarden uit Breda verdreven en kregen de protestantse Staatsen het hier voor het zeggen. Na de Vrede van Munster werden veel katholieke scholen dan ook omgevormd tot protestantse scholen.

Nadat het klooster van Sint Catharinadal in 1646 verlaten was door de norbertinessen, lieten de hervormden hun oog op het complex vallen en drongen aan op de stichting van een Illustre Schole ende Collegium Auriacum. Zij werden hierin gesteund door de echtgenote van prins Frederik Hendrik van Oranje-Nassau, Amalia van Solms. Tijd dus voor ‘lering’. De school was beroemd om het uitstekend niveau van onderwijs. Studenten konden hier worden opgeleid tot predikant, ambtenaar of militair. De rector-magnificus was Lodewijk van Renesse. Naast zijn onderwijsbaan was hij ook stadspredikant, medewerker aan de Statenbijbel en hoogleraar in de theologie.

Ondanks de goede naam van de Illustere School hielden de lessen in 1663 op bij gebrek aan belangstelling. In 1669 sloot de opleiding voorgoed de deuren.

In de periode hierna heeft het klooster diverse bestemmingen gehad. Toch kwamen de nonnen tussen 1672 en 1679 nog even terug op hun oude locatie, maar vertrokken uiteindelijk definitief naar Oosterhout. In 1740 worden de gebouwen verkocht aan enkele hoge militairen die de verschillende ruimtes bestemden tot woonruimte en opslag. In 1814 werd het complex door de stad Breda aangekocht om er een kazerne van te maken. Deze sloot mooi aan bij de Chassékazerne. In 1992 kwam er een einde aan de militaire functie van het complex.

Hierna breekt de tijd van het ‘vermaeck’ aan. In 1995 wordt de oostvleugel gesloopt om ruimte te maken voor het Chassétheater en in 2003 vestigt zich het Holland Casino in de overige gebouwen, waaronder ook de kapel. Een balletje kan dus raar rollen: van devotiecomplex naar kazerne en tenslotte een gokpaleis. Naast het renaissancepaleis van Hendrik III zou dit een mooi buitenpaleis kunnen zijn, want ooit stond dit buiten de stadsmuren van Jan van Polanen. Dan zou de stad nu zelfs een Nassau Casino hebben!

Tijdens de verbouwing in het begin van deze eeuw is de kloosterkapel van buiten zoveel mogelijk in de oude staat hersteld. Het dak is verhoogd naar het oorspronkelijke niveau en het moderne torentje verwijst naar zijn verre voorganger. Helaas zijn de oude kloosterramen indertijd verloren gegaan, maar de ovale ramen aan de zijgevel verwijzen naar de oude glas-in-loodramen van de kapel. Dit blijkt overigens een heuse attractie te zijn, want volgens observaties past dit in het rijtje van meeste gefotografeerde Bredase stadsgezichten.

De ramen stellen vallende fiches van het casino voor. Aanvankelijk werden de ramen ‘s avonds van binnenuit aangelicht, maar om de privacy te bewaken blijft het de laatste jaren helaas donker. Zouden zich daarbinnen in het klooster zaken afspelen die het (dag)licht niet kunnen verdragen…? Hoe dan ook, de Nassaus zouden van deze fotogenieke locatie vast nog een verdienmodel hebben gemaakt. Ze hebben een toeristische attractie laten lopen…

Op naar Nassaudag 2023!

Na een succesvolle Nassaudag op 6 juni jl. is de Stichting Breda Nassaustad alweer druk bezig met de voorbereidingen voor volgend jaar. Overigens kun je voor een terugblik terecht op onze website.

Verschillende activiteiten zullen verder worden uitgebouwd en aangevuld met nieuwe attracties, waarvan er nog meer op de jeugd toegespitst zullen worden.  Mocht je zelf ideeën hebben over de invulling van de Nassaudag op maandag 29 mei 2023, neem gerust contact met ons op via het contactformulier dat te vinden is op www.bredanassaustad.nl.

Prima wandel- en fietsweer deze zomer

Maak dan gebruik van onze gratis wandel- en fietsroutes die je kunt downloaden op de website of af kunt halen bij de vele uitgiftepunten in Breda en directe omgeving.

Onze jeugdfilmploeg gaat zich deze maand ook wagen aan een fietsroute en wie weet kom je elkaar wel ergens tegen onderweg.  Kun je hen meteen vertellen wat je van de route vindt.

juni 2022

Nassaudag 2022 van start!

Tweede Pinksterdag, maandag 6 juni, is het zover: veel spektakel en sensatie in de Bredase binnenstad met een knipoog naar de Nassaus en de tijd waarin zij leefden! Bij belangrijke gebouwen zoals de Grote Kerk, de Waalse Kerk, het Kasteel van Breda en (buiten de binnenstad) Kasteel Bouvigne openen de deuren.

Maar ook in de openlucht is er veel te beleven, zoals straattheater en -muziek, een roofvogelshow, een ambachtenmarkt, oudhollandse spelletjes, zandsculpturen en rondleidingen. Ook onze wandel- en fietsroutes zijn volop verkrijgbaar. Voor een beperkt aantal bezoekers is er de mogelijkheid om een ritje met de paardentram te maken tussen Hotel Nouveau Van Ham en Kasteel Bouvigne.

Als afsluiting van deze Nassaudag zal in de Grote Kerk de Nassaulezing worden gehouden over Willem van Oranje en zijn tweede vrouw Anna van Saksen.

Voor een volledig programma met activiteiten, locaties, tijden en aanmeldmogelijkheden: kijk op onze website www.bredanassaustad.nl.

René en marche: expositie als een lopend buffet

Breda Nassaustad verzorgt tijdens de Nassaudag ook een eigen tentoonstelling in de Waalse Kerk.

Dat de Nassaus van een smaakvolle en uitgebreide maaltijd hielden, mag inmiddels wel bekend zijn. Ook René van Nassau zal zeker regelmatig een vorkje hebben meegeprikt in het kasteel van zijn vader, graaf Hendrik III.

Hoewel er in 2019 twee lezingen zijn geweest over deze René, ook bekend onder de naam René de Chalôn, doet zijn naam nog lang niet bij iedereen een tafelbelletje rinkelen. Hoogste tijd dus om nader met deze eerste Prins van Oranje-Nassau kennis te maken tijdens René en marche, een expositie als een lopend buffet. Op maar liefst 12 met informatie gedekte tafels kun je proeven aan alle facetten van het leven van deze Heer van Breda. Hij staat natuurlijk zelf op het hoofdmenu, maar ook de voor- en nagerechten zijn zeer de moeite waard: wat is zijn afkomst, wie was zijn (schoon)familie, welke carrière had hij gemaakt, enzovoorts.

Namens Breda Nassaustad zullen de cursusleiders van Historisch Breda  op verzoek van de ‘tafelgasten’ voor deze gelegenheid als chef-koks alle gerechten van een smakelijk informatief praatje voorzien.

In de historische ambiance van de Waalse Kerk zijn er ook nog diverse bijgerechten te vinden, zoals spelletjes, kleurplaten en het speciaal voor zijn 500ste verjaardag gebrouwen René de Chalôn bier.

Zoals het een lopend buffet betaamd, kun je tijdens de Nassaudag tussen 11.30u en 17.00u doorlopend aanschuiven.

Kom beslagen ten ijs bij de Nassaulezing

Kom beslagen ten ijs bij de Nassaulezing

Om 20.00u zal in de Grote Kerk de Nassaulezing van start gaan over Willem van Oranje en zijn tweede vrouw Anna van Saksen en de tijd waarin zij leefden. Femke Deen en René van Stipriaan zullen er, onder begeleiding van Martin Sommer, een boeiende avond van maken.

Wel handig als je al iets meer weet over de hoofdrolspelers. Vandaar hieronder enkele feitjes.

Willem van Oranje-Nassau (51)

Geboren op 24 april 1533 in Dillenburg (D)
Overleden op 10 juli 1584 in Delft (vermoord)
Bijnamen: Willem de Zwijger, Vader des Vaderlands
Getrouwd met: Anna van Egmond, Anna van Saksen,
                             Charlotte van Bourbon en Louise de
                             Coligny
Kinderen: Maria, Filips Willem, Maria, Anna, Anna,
                    Maurits, Maurits, Emilia, Louise Juliana,
                    Elisabeth, Catharina Belgica, Charlotte
                    Flandrina, Charlotte Brabantina, Emilia
                    Antwerpiana, Frederik Hendrik en buiten-
                    echtelijk kind Justinus met Eva Elincx
Ridder in de Orde van het Gulden Vlies.
Onder andere Heer van Breda.

Anna van Saksen (32)

Geboren op 23 december 1544 in Dresden (D)
Overleden op 18 december 1577 in Dresden (D)
Getrouwd met Willem van Oranje-Nassau
Kinderen: Anna, Anna, Maurits, Maurits, Emilia en
                   buitenechtelijk kind Christine met waar-
                   schijnlijk Jan Rubens
Na een slecht huwelijk gedwongen om te scheiden van Willem. Ze werd krankzinnig verklaard. Haar kinderen werden haar afgenomen en de rest van haar leven bracht ze door in een ruimte met twee kamers met dichtgemetselde ramen in het paleis van de Saksische keurvorst in Dresden.
Anna stierf daar aan verwaarlozing en uitputting.

april 2022

Gevarieerd programma op de Nassaudag 2022

De komende Nassaudag op maandag 6 juni (Tweede Pinksterdag) wordt spectaculair! Dat mogen we wel constateren nu er steeds meer van het programma voor die dag bekend wordt.

Of je nu jong of ouder bent, al dan niet geïnteresseerd bent in geschiedenis,  er alleen op uit wilt trekken of met het hele gezin: die Nassaudag 2022 biedt voor iedereen bijzondere activiteiten. Binnenkort verschijnt op onze website het complete programma van uur tot uur, maar we kunnen nu ook al een behoorlijke tip van de sluier oplichten.

De Nassaudag wordt om 11.00 uur officieel geopend vanaf het bordes van het stadhuis, waarna op verschillende locaties gestart wordt met activiteiten die je zeker gezien en gehoord moet hebben.

Zo zal onze stadsbeiaardier een concert verzorgen en zullen verschillende straatartiesten in de binnenstad de sfeer brengen zoals we die kennen vanuit de tijd dat de Nassaus resideerden op het kasteel. Je kunt een ambachtenmarkt bezoeken en de kinderen worden uitgenodigd om mee te doen aan allerlei historische spelletjes. Voor de geschiedenisliefhebbers worden er verschillende stadswandelingen georganiseerd. Hiervoor kun je je straks via onze website aanmelden.

Verschillende karakteristieke gebouwen zullen de deuren voor het publiek openen en bieden vaak ook een speciaal programma aan. In de Grote Kerk en het stadhuis zijn rondleidingen, in de Waalse Kerk de expositie ‘René en marche’ en ook kasteel Bouvigne is van binnen te bezichtigen. Ver lopen? Niet als je een kaartje weet te bemachtigen voor een originele paardentram! Voor nog meer kunst en cultuur kun je terecht op het Begijnhof, in Hotel Nassau, bij het kasteel en op de binnenplaats van Huis Ocrum (De Nieuwe Veste).

De Nassaus hielden regelmatig een valkenjacht. Hieraan dankt het Valkenberg zijn naam. Maar wil je ze nu echt zien vliegen, dan zul je naar het Chassépark moeten gaan voor een heuse roofvogelshow!

 

Om 17.00 uur worden de Nassaudag-activiteiten op de diverse locaties beëindigd, maar ‘s avonds zal in de Grote Kerk de tweede Nassaulezing van dit jaar worden gehouden. Dat belooft een ‘historische woordenstrijd’ te worden tussen Femke Deen (auteur van de biografie over Anna van Saksen, de verstoten bruid van Willem van Oranje) en René van Stipriaan (schrijver van De Zwijger, het leven van Willem van Oranje). Omdat het in die tijd niet echt vlekkeloos verliep tussen Willem en Anna, zullen nu de beide partijen gebonden worden aan de tussenkomst van ’bemiddelaar’ Martin Sommer. 

Ook deze tweede Nassaulezing van dit jaar wordt georganiseerd in samenwerking met De Oranjeboom / Engelbrecht van Nassau. Blijf op de hoogte van de actuele programmering en kijk dus regelmatig op www.bredanassaustad.nl. Ook voor aanmelding voor de Nassaulezing kun je hier t.z.t. terecht.

Geanimeerde Nassaulezing over Hendrik van Oranje-Nassau

Donderdagavond 10 maart jl. was de Waalse Kerk goed bezet met belangstellenden voor de lezing van Rogier Moulen Janssen. Met veel plaat- en praatwerk vertelde hij de toehoorders over het leven en werk van deze wat in de vergetelheid geraakte prins.

In Luxemburg staat Hendrik nog steeds op een voetstuk, omdat hij uiteindelijk heeft bijgedragen tot de onafhankelijkheid van dit land. Hulp van zijn broer, koning Willem III, moest hij het – zeker in het begin – niet verwachten. Na de lezing werden er verschillende pittige vragen aan de gastspreker gesteld, maar Rogier kende de geschiedenis tot in de puntjes en was dus niet voor één gat te vangen.

februari 2022

Eerstkomende Nassaulezing over prins Hendrik van Oranje-Nassau

Zijn naam klinkt bekend, maar toch is hij een wat onbekendere Nassau.  Gastspreker Rogier Moulen Janssen probeert hier tijdens de eerste Nassaulezing van dit jaar verandering in te brengen.

Deze Nassaulezing wordt georganiseerd door Breda Nassaustad in samenwerking met De Oranjeboom / Engelbrecht van Nassau en vindt plaats in de Waalse Kerk op donderdag 10 maart 2022. Voor de meest actuele informatie en aanmelding kun je het best onze website www.bredanassaustad.nl in de gaten blijven houden.

Voorbereidingen Nassaudag 2022 in volle gang

Ondanks de beperkingen op dit moment blijft Breda Nassaustad positief gestemd en wordt er al enige maanden flink voorbereid op de Nassaudag die gehouden zal worden op maandag 6 juni 2022 (Tweede Pinksterdag).

Vanuit het standpunt ‘wat willen we’ in plaats van ‘wat kan er niet’ probeert het bestuur een geweldig programma samen te stellen voor een zo breed mogelijk publiek, voor jong en oud. Te denken valt aan buitenactiviteiten op verschillende locaties, zowel in het historisch centrum als daarbuiten en bijvoorbeeld rondleidingen op diverse binnenlocaties. Ook de tweede Nassaulezing van dit jaar staat op de uitvoeringslijst. Dit belooft een spektakel te worden tussen twee auteurs! Kortom: na een moeilijke coronaperiode is iedereen wel toe aan een superfeestelijke Nassaudag.

In de komende maanden zal er steeds meer bekend worden over het programma. We houden je via www.bredanassaustad.nl graag op de hoogte. Kun je niet wachten en wil je er nu al op uit, dan kun je aan de slag met onze wandel- en fietsroutes. Deze zijn te vinden op onze website en de papieren versies zijn op verschillende locaties gratis af te halen.

Benieuwd naar de Bredase Nassaus en de stadsgeschiedenis?

Dan bevelen we je zeker de cursus De historie van Breda voor beginners aan. Drie donderdagavonden zal in het leslokaal (Waalse Kerk) op een luchtige wijze verteld worden wat de Nassaus voor Breda hebben betekend.

Verder komt de historie van Breda in alle facetten aan bod, aangevuld met anekdotes en wetenswaardigheden en is er volop ruimte om vragen te stellen aan de drie cursusleiders. Voor €49,- inclusief koffie/thee en toepasselijk schrijfmateriaal ben je van harte welkom op 24 en 31 maart en 7 april. Er zijn nog enkele plaatsen beschikbaar. Voor meer informatie en aanmelding verwijzen we je naar www.historischbreda.nl.

Bastion Nassau

Na de sloop van de oude stadsmuur van Jan van Polanen is graaf Hendrik III vanaf 1531 voortvarend aan de slag gegaan met het aanleggen van vestingwerken. De ‘voorsteden’ kwamen daarbij binnen de vesting die toegankelijk werd via nieuwe stadspoorten. Na de dood van Hendrik nam zijn zoon René zijn taken in 1539 over.

Ook in latere jaren zijn de Nassaus, ook financieel, verbonden geweest aan het renoveren en uitbreiden van de vestingwerken. Zo liet Willem van Oranje in 1579 twee nieuwe bastions en zeven schansen aanleggen en verbeterde zijn zoon Maurits tussen 1591 en 1624 de gehele vesting. Koning-stadhouder Willem III liet rond 1682 groot onderhoud plegen en ook hij liet twee nieuwe bastions bouwen. Ten tijde van de Belgische Opstand werden de vestingwerken aan de westkant versterkt door koning Willem I en met goedkeuring van koning Willem II werden de lunetten A en B aangelegd. Je wist het maar nooit met die opstandige Belgen…

Omdat de oorlogen met ander materieel gevoerd werden en de stad Breda snakte naar meer leefruimte, besloot koning Willem III de vestingstatus op te heffen, waarna vanaf 1870 de sloop kon beginnen.

De vele bastions (wij hebben er 15 kunnen tellen) hadden ook allemaal een naam. In enkele gevallen zijn de namen te herleiden, zoals die van Prins, Prinses, Ginneken, Maurits, Bosch en Mansfeld. Soms blijft het gissen, zoals in het geval van Noord dat lag aan de zuidzijde van Breda.

Bastion Nassau moet in ieder geval verwijzen naar de familie Van Nassau. Het bastion lag ter hoogte van de latere Chassékazerne, tussen bastion Martini (achter het voormalige klooster St. Catharinadal) en Ginnekenspoorts Bolwerk (later genoemd Chassé). Een bastion is een vijfhoekige uitbouw in een vestingwal en is aangelegd ter bestrijding van een dode hoek. Vandaar dat de Bredase vestingwerken er zoveel hadden. Wanneer dit bastion is aangelegd, kunnen we moeilijk achterhalen. Je zou denken dat dit bastion er al was bij de eerste vestingwerken van graaf Hendrik III, als je de beide kaarten al zou kunnen vergelijken. Helaas zijn er geen sappige verhalen te vinden over wat zich zoal bij bastion Nassau heeft afgespeeld.

De vestingwerken van Breda, maar ook van vele andere vestingsteden, bestonden uit heel veel onderdelen met elk een eigen doel. Namen als flank, courtine, gracht, halve maan, hoornwerk en ravelijn klinken ons nu nog bekend in de oren, maar er was veel meer. Voor uitgebreide informatie kun je terecht op Wikipedia. Vanuit de pagina ‘gebastioneerd vestingstelsel’ kom je uit bij de verschillende verdedigingsonderdelen.

Meer achtergrondinformatie is te vinden in het boek ‘Geschiedenis der vesting Breda’ van majoor-ingenieur G.G. van der Hoeven uit 1868. Hij beschrijft de periode vanaf de eerste omwalling van Jan van Polanen tot aan de beslissing om Breda te ontdoen van de vestingwerken.

december 2021

Nassaustad in wintertooi!

Echt veel sneeuw hebben we de laatste jaren in de Bredase binnenstad weinig gezien. Nee, neem dan die winters van vroeger: sneeuwballengevechten, sleetje rijden, stoep sneeuwvrij maken en sterren op de ramen. De Nassaus zullen het allemaal hebben meegemaakt, maar daar is verder niet veel over bekend. Om toch een indruk te hebben hoe Breda er in vroeger tijden ‘s winters bij lag, is te zien op een winters tafereel van Jan Strube.

In de stijl van Anton Pieck zien we hierboven de Havermarkt met links De Arend en in het midden café De Vrachtwagen met op de achtergrond de Onze Lieve Vrouwe Kerk.

Jan Strube was van oorsprong geen Bredanaar, want hij werd op 20 september 1892 in Amsterdam geboren. Na zijn studie aan de Quellinusschool (tegenwoordig de Rietveld Academie), belandde hij in 1910 in Breda. In de jaren daarna wisselde Jan onze stad regelmatig met Amsterdam. Uiteindelijk vestigt hij zich met zijn gezin in 1929 definitief in de nabije omgeving van Breda, in Lies.

Kort daarna ontmoette hij andere bekende Bredase kunstenaars als Gerrit de Morée, Dio Rovers en Paul Windhausen met wie hij de Bredase Kunstkring oprichtte. Deze vormde de basis van de latere kunstacademie St. Joost.

Bij winters weer is zeker de passage Zuidpoort het bezoeken waard. Hier zijn twee muurschilderingen van Jan Strube te bewonderen, gemaakt in 1933. Na een zeer werkzaam leven overleed Jan op 9 november 1985, precies 530 jaar nadat Jan V van Nassau in Breda werd geboren als zoon van de Heer van Breda Jan IV van Nassau en zijn echtgenote Maria van Loon-Heinsberg.

Wij wensen iedereen...

…erg mooie feestdagen toe en voor 2022 een jaar vol gezondheid en mooie momenten om te genieten van onze sfeervolle en historierijke stad. 

De wandelroutes zijn ook in een winterse omgeving het wandelen waard.

Bestuur Stichting Breda Nassaustad

 

Geen kerst zonder Maria

In de Grote of Onze Lieve Vrouwe Kerk bevindt zich het praalgraf dat Jan IV van Nassau rond 1475 liet bouwen ter nagedachtenis aan zijn vader graaf Engelbrecht I. Op dit rijkversierde monument staan behalve Engelbrecht I ook zijn vrouw Johanna van Polanen afgebeeld. Natuurlijk mag Jan zelf niet ontbreken, samen met zijn vrouw Maria van Loon-Heinsberg.

In het midden van de beeldengroep staat Maria met het kindje Jezus op haar arm. Dit is echter een 19e eeuwse replica van het oorspronkelijke beeld. Het verhaal wil dat dit in 1624 uit de kerk is verwijderd. Hoewel het beeldhouwwerk de beeldenstorm in 1566 had overleefd, was het daarna toch zijn bestaan niet zeker. Inmiddels was Breda wederom in Staatse handen. De vrouw van predikant Boxhorn drong erop aan om het Mariabeeld van het monument te halen. Het zou zo maar eens aanleiding kunnen geven tot afgoderij door rooms-katholieke kerkbezoekers. Dat zou dan weer de woede van God opwekken en bestraft kunnen worden met een Spaans beleg van de stad.

Blijkbaar heeft de daad van mevrouw Van Boxhorn weinig succes gehad, want enkele maanden later lag Spinola met zijn leger al rondom Breda. Het Mariabeeld is echter nooit meer teruggevonden en later bij restauratiewerkzaamheden vervangen door een ‘nieuw’ exemplaar.

 

Grote belangstelling voor de Nassaulezing

Donderdag 30 september jl. zat de Waalse Kerk na lange tijd weer eens ouderwets vol om historica en schrijfster Valentine Wikaart te horen vertellen over de Sint Elisabethsvloed van 600 jaar geleden. Op onze website staat hiervan een kort verslag te lezen.

Deze editie van de Nassaulezing was tot in de puntjes voorbereid door Henk Mannaert, die met deze kroon op zijn werkzaamheden tevens afscheid nam als bestuurslid van Stichting Breda Nassaustad. Wij bedanken Henk voor zijn jarenlange enthousiaste inzet voor de Stichting.

 

oktober 2021

Het is kermis in de stad!

Al in de negentiende eeuw kende Breda twee kermissen: de voorjaars- of Pinksterkermis en de najaars- of Allerheiligenkermis. Doordat het er re­gelmatig ruw aan toe ging, wilden overheden de kermissen aan het begin van de twintigste eeuw afschaffen. Breda besloot alleen de najaarskermis te handhaven. Deze kermis werd iets naar voren geschoven van november naar oktober. 

De kermis zoals wij die kennen ziet er totaal anders uit dan in de tijd van het ontstaan van de kermis. Ooit was deze begonnen als jaarmarkt en hield nauw verband met kerkelijke aangelegenheden. De mis die op een wijdingsdag of naamdag van een heilige werd gehouden, werd kerke­misse genoemd. Volgens goed katholiek gebruik werd daarna de jaar­markt bezocht waarop bijzondere spullen te koop waren en waar volop gegeten en gedronken werd. Vermaak was er natuurlijk ook bij, zoals goo­chelaars, acrobaten en kwakzalvers.

De Nassaus houden wel van een beetje kermis

In Jaarboek 28 van De Oranjeboom vonden we deze anekdote: Prinses Wilhelmina, getrouwd met prins Willem V, verbleef in juni 1791 een tijdje in Bre­da. In een brief aan haar man vertelde ze over de kermis die ze had bezocht en was hier erg over te spreken. Wilhelmina had er verstand van, want ze had ervaring met de ver­maarde Haagse kermis die door de Oranje-Nassaus regelmatig werd bezocht. De stati­ge prinses zal overigens weinig belangstelling hebben getoond voor het amusement; haar aandacht zal waarschijnlijk uit zijn gegaan naar de uitstallingen van de ‘kramers’. Ze kocht daar zeker enkele horlogekettingen voor Willem V en zoon Willem Frederik. 

Op haar eerste echte Koninginnedag bracht koningin Beatrix met haar gezin in 1981 een bezoek aan Breda. Op dat moment was er geen kermis, maar speciaal voor de koninklijke festiviteiten waren er enkele attracties geplaatst. Vooral de jonge prinsen gingen helemaal uit hun dak met prins Claus aan hun zijde. 

Verschillende locaties

Ooit begonnen op de Grote Markt, breidde de kermis zich uit richting Halstraat, Oude Vest en tenslotte Kloosterplein. Naast kermisattracties was er in het begin ook ruimte voor kleine circussen. De attracties zelf werden in de loop der jaren steeds groter, zodat er vanaf 1964 werd uitgeweken naar het ruime Chasséveld. Nu er plannen in de maak zijn over een nieuwe invulling van dit terrein, is de vraag waar de kermis in de toekomst zal staan. 

Misschien wel weer terug richting Grote Markt en omgeving. Sinds 2016 wordt met succes in het voorjaar een zogenaamde familiekermis gehouden met kleinschalige attracties.

Kermisweer

Bredanaars spreken nog wel eens over kermisweer: guur, regenachtig en koud. Het kwam regelmatig voor dat een mooie nazomer werd opge­volgd door echt herfstweer tijdens de kermisdagen. Tja, dan smaken de oliebollen en poffertjes natuurlijk extra goed!

Wat nou Nassau?!

Het stoffige karakter dat geschiedenis jarenlang had, is al enige tijd verdwenen. Op tv zijn er steeds vaker allerlei programma’s te zien die de kijkers mee terug nemen in de tijd. Op internet kunnen liefhebbers heel veel informa­tie vinden, hoewel niet alle feiten daar ook historisch kloppen. Nog vrolijker worden we van het feit dat steeds meer jongeren zich interesseren in de geschiedenis.

Breda Nassaustad wil de jeugd natuurlijk erg graag betrekken bij het Bredase verleden en dan vooral de Nassaus in de schijnwerpers zetten. Al een paar keer zijn onze jongste medewerkers met camera en microfoon op pad gegaan om meer te weten te komen over die belangrijke familie. Wat nou Nassau?! Nou, vertel het ons maar! Inmiddels zijn er al twee filmpjes van cameraman Joris en presentatrice Sevgi te bewonderen via onze website. De eerste keer kregen zij ‘inside-information’ van een begijn­tje en bij de opnames van de tweede video hadden zij het geluk om René van Nassau tegen het lijf te lopen. Hou dat stel dus in de gaten, want ze zijn nog heel wat van plan! 

Om onze Bredase brakskes op de scholen kennis te laten maken met de stad en haar (Nassau)verleden, vind je als leerkracht een link naar de website van Historisch Breda. Daar zijn maar liefst tien gratis lessen te vinden die je zo kunt gebruiken in je klas. In een Bredaas Kwartierke worden de kinderen al heel wat wijzer. De oudere jonge­ren kunnen trouwens bij Historisch Breda terecht voor een cursus van drie avonden over de Bredase geschiede­nis.

augustus 2021

Nassau wandel- en fietsroutes

Sinds de lancering van onze wandel- en fietsroutes met de Nassaus als centraal thema, loopt en fietst het storm bij de locaties waar de papieren versies gratis te verkrijgen zijn. Maar ook het digitale gebruik kan op een enorme belangstelling rekenen!

Zoals eerder vermeld zijn deze routes het hele jaar door af te halen en te downloaden. Mocht je aan de hand van deze routes opmerkingen of tips hebben, dan willen wij dat graag weten. Voor een reactie kun je gebruik maken van het contactformulier op onze website.

 

700 jaar marktdag

Door alle coronaperikelen lijkt deze mijlpaal voor de wekelijkse marktdag in Breda een beetje vergeten te worden, maar deze 700-jarige heeft minstens recht om dit feestje toch in bescheidenheid te vieren. De ‘officiële geboorte’ van de weekmarkt is te danken aan een van de ‘voorlopers’ van de latere Nassaus.

Al vóór 1321 was er in Breda een weekmarkt. Deze werd op maandag gehouden en er waren daarvoor geen specia­ le rechtsregels. In 1321 verplaatste de Heer van Breda, Gerard van Rasseghem, de weekmarkt naar de dinsdag. Deze markt moest zich houden aan bepaalde regels.

Op de weekmarkt konden de handelaren van buiten de stad hun waren, voornamelijk op de Grote Markt, uitstallen. In de grote kramen en de kleine stalletjes was van alles te koop wat de plaatselijke ambachtslui niet konden ver­ schaffen, zoals bonen, erwten, meelspijzen, vruchten, honing en luxe goederen. Voordat de klok van de Onze Lieve Vrouwe Kerk tien uur had geslagen, mocht niet worden verkocht. Vanaf tien uur verdrongen op de Grote Markt en de Havermarkt de kooplustigen zich onder de kramen.

Een kleine informatietentoonstelling over 700 jaar marktdag in Breda is tot en met 4 september a.s.  en tijdens de Open Monumentendagen te bezoeken in de Waalse Kerk, waarmee de jarige toch nog in het zonnetje gezet wordt.

Nassaulezing

Een  datum  om  alvast  in  de  agenda  te  noteren  is  donderdag  30  september 2021. Na lange  tijd zal er  eindelijk  weer  een Nassaulezing  worden  gehouden, ditmaal door  historica  /  onderzoekster  Valentine  Wikaart.  Zij  neemt  de  toe­hoorders  600  jaar   terug  in  de  tijd  en  vertelt   over   de  tweede  St. Elisa­ bethsvloed,  de  betekenis  hierbij  van  de  Nassaus  en  de  gevolgen  ervan  voor Breda.  Op  deze  website  volgt  binnenkort  meer  informatie  over  kaartverkoop en daadwerkelijke doorgang i.v.m. mogelijke coronamaatregelen.

 

Van speelhuis tot... speelhuis

Op dit ogenblik is een groot deel van Nederland in vakantiestand gezet. Ondanks diverse beperkingen probeert jong en oud zich toch aangenaam te vermaken.
In de tijd van de Bredase Nassaus was er weinig sprake van vakan­tie, maar voor sommigen wel tijd voor vermaak. Zo liet prins Filips Willem van Oranje ten noorden van Breda een jachtslot bouwen. De stad was in 1618 in handen van het Staatse leger en op de Konij­nenberg was genoeg ruimte voor een zogenaamd Speelhuis. Het slot had een achthoekige vorm en was gesitueerd in het toenmali­ge Belcrumbos. Vanuit de stad met haar vestingwerken was het Speelhuis via een rechte toegangsweg te berei­ken. In 1824 stond het oude jachtslot er in deplorabele staat bij en werd het afgebroken. Alleen de toegangsweg, inmiddels omgedoopt tot Speelhuislaan, is er nog.

Begin jaren ’90 van de vorige eeuw werd het Valkenberg weer eens flink onder handen genomen. De hoofdpaden en vijvers van het stadspark in Engelse landschapsstijl bleven grotendeels gehand­haafd, maar verder werd het geheel een stuk luchtiger. Op de plaats van het rosarium verscheen het T-Huis met daarvoor een moderne zandbak met speeltoestellen en ter hoogte van de vroegere mu­ziekschelp werd voor de jeugd een… speelhuis geplaatst. Nota bene
in de voormalige paleistuin van de Nassaus!

juni 2021

Terugblik op Nassaudag 2021

Ondanks dat het qua weer geen mooie Pinksterdag was, heeft de wethouder van cultuur Marianne de Bie in de Waalse Kerk het startschot gegeven van deze digitale Nassaudag. Na het in ontvangst nemen van de papieren versies van de wandel- en fietstochten, trapte zij letterlijk en figuurlijk deze bijzondere editie af door vol enthousiasme de Nassau Monumentenroute te gaan lopen.

Het Vierkant van Maurits

Op vrijdag 4 juni is het precies 400 jaar geleden dat in opdracht van Maurits, prins van Oranje-Nassau en heer van Breda het naar hem vernoemde Vierkant in het Mastbos werd aangelegd. Dit deed hij door de goedkeuring te geven aan de opmeting en de kaart van landmeter Jacob Lips.

Het Vierkant vormt het hart van het Mastbos en bestaan uit lanen, paden en kades die nog altijd te belopen zijn. Maar wat was nou eigenlijk het doel ervan? Naast het in kaart brengen van het in kaart brengen van het Mastbos, moest er een omheind jachtgebied worden aangelegd met een oppervlakte van zo’n 173 ha.

 

Tijdens het beleg van Breda door de Spanjaarden is het Vierkant nogal beschadigd en ook weersinvloeden in latere jaren hebben het Vierkant geen goed gedaan.

Helaas is het Vierkant niet meer compleet. Een nieuwe doelstelling zou nu zijn om het Vierkant te herstellen en te voltooien in de omvang zoals die oorspronkelijk bedoeld was.

De fietsroutes Nassau ZO en Historie in ‘t groen en de wandelroute De grote Nassauloop raken het Vierkant van Maurits in het Mastbos.